استاندارد حسابداری 44 اجارهها (معادل IFRS 16) پیچیدهترین استانداردیه که تا به حال در حسابداری ایران لازمالاجرا شده! بدون تردید!!!
پیچیدگیهای این استاندارد از همون ب بسمالله شروع میشه!
دامنه کاربرد و تشخیص اجاره
یعنی همون اول کار، باید بتونیم تشخیص بدیم آیا حسابداری این قرارداد اصلا باید طبق الزامات این استاندارد انجام بشه؟
چون ما گاهی با یه قراردادهایی سر و کار داریم که بهظاهر اجاره هستند؛ ولی از نظر این استاندارد اجاره نیستند!! یا اینکه اجاره هستند؛ ولی باید طبق استانداردهای دیگه حسابداری بشن!!!!
مثلا، اجاره معادن، حوزههای نفتی و گازی، منابع آب، و سایر منابع تجدیدناپذیر مشابه؛ اجاره داراییهای زیستی؛ توافقهای امتیاز خدمات؛ اجاره داراییهای فکری (مثلا، نرمافزارهای حسابداری)؛ یا اجاره اقلامی مثل فیلم سینمایی، سایر ویدئوها، بازی رایانهای، حق اختراع، حق تکثیر و انتشار؛ هیچکدوم در دامنه کاربرد استاندارد 44 نیست!!!
در بسیاری از قراردادها هم که بهظاهر اجاره هستند، چون دو معیار اصلی تعیینشده در این استاندارد برای اجارهها (یعنی مشخصبودن دارایی موضوع اجاره، و انتقال حقکنترل استفاده از دارایی) احراز نمیشه؛ در دامنه کاربرد این استاندارد قرار نمیگیرند. و حسابداری اغلب این قراردادها باید طبق الزامات استاندارد 43 (درآمد عملیاتی) انجام بشه!!!
یکی از چالشبرانگیزترین الزامات این استاندارد، الزامات مربوط به تعیین «مدت اجاره» است.
برای اینکار شما باید اول مفهوم دوره غیرفابل فسخ اجاره رو بهدرستی درک کنید. و در قدم دوم، این توانایی رو بدست بیارید که بتونید بر مبنای واقعیتها و شرایط موجود در تاریخ آغاز اجاره، اطمینان معقول بدست بیارید که آیا اجارهکننده از اختیارهای تمدید یا فسخ اجاره، استفاده میکنه؟ یا نه!! و این ارزیابی وقتی سختتر میشه که حسابدار واحد اجارهدهنده باشید!
پرداختهای اجاره
اندازهگیری درست مبالغ پرداختهای اجاره هم یکی دیگه از بخشهای بسیار پیچیده این استاندارده. چون اجزای مختلفی داره که بعضی از اونها در نگاه اول بسیار مبهم هستند. مثلا، پرداختهای متغیر با محتوای ثابت!!!! چون طبق این استاندارد بعضـی از پرداختهای متغیر اجاره نباید در اندازهگیری ارزش فعلی پرداختها منظور بشن. ولی اگه شما تشخیص بدید که این پرداختهای متغیر، در محتوا ثابت هستند(!) اونها رو باید در پرداختهای اجاره منظور کنید!!!
نرخهای تنزیل مختلف و متفاوت!
یکی دیگه از جنبههای پیچیده و گاهی گیجکننده استاندارد 44 نحوه تشخیص درست نرخ تنزیل مورداستفاده برای اندازهگیری ارزش فعلی پرداختهای اجاره است. شما باید بتونید تشخیص بدهید در چه مواردی باید از نرخ ضمنی سود تضمینشده اجاره برای اجارهکننده؛ یا نرخ استقراض مختص اجارهکننده یا نرخ سود بازار برای تنزیل استفاده کنید!!! و در چه مواردی ضرورت پیدا میکند، در تعیین نرخ تنزیل مورداستفاده تجدیدنظر کنید!!!!
مخارج تحملشده بابت دستیابی به اجارهها
رویههای حسابداری مجاز برای مخارج تحملشده بابت دستیابی به اجارهها، در واحدهای اجارهکننده و اجارهدهنده، هم یکی از بخشهای پیچیده استاندارد 44 محسوب میشه. مخصوصا اینکه تشخیص درست این رویه حسابداری، تاثیر مستقیم بر اندازهگیری نرخ تنزیل داره!!!! یعنی اگه شما رویه حسابداری این مخارج رو درست تشخیص ندید، بهدلیل تاثیر مستقیم بر اندازهگیری نرخ تنزیل، باعث میشه همه ثبتهای حسابداری دیگه هم اشتباه از آب دربیاد!!!!
اشتباهات حسابداری!!
همه این موارد که گفتم؛ یعنی تعیین درست مدت اجاره، پرداختهای اجاره، مخارج تحملشده بابت دستیابی به اجارهها و نرخ تنزیل، تاثیر مستقیم میذارن بر مبالغ دارایی حقاستفاده، بدهی اجاره، هزینه استهلاک، و هزینه مالی در واحد اجارهکننده، و مبالغ اجاره دریافتنی، بهای تمامشده فروش، درآمد فروش، و درآمد مالی در واحد اجارهدهنده!!
چیرگی اصل رجحان محتوا بر شکل بر جنبههای مختلف حسابداری اجارهها
یکی دیگه از پیچیدگیهای استاندارد44، چیرگی اصل رجحان محتوا بر شکل بر جنبههای مختلف حسابداری اجارههاست.
البته این اصل بر همه استانداردهای حسابداری چیرگی داره؛ ولی درباره اجارهها باعث پیچیدگی بیشتری میشه.
به عنوان مثال، در معاملات فروش و اجاره مجدد (از پیچیدهترین بخشهای استاندارد 44) تعیین روش حسابداری این دو معامله، هم در واحد فروشنده-اجارهکننده و هم در واحد خریدار-اجارهدهنده بستگی به این داره که آیا محتوای اقتصادی معامله اول، فروشه یا نه! بدون توجه به شکل قانونیش!! و تازه اگه شما بهدرستی تشخیص بدید که معامله اول فروشه؛ نحوه اندازهگیری سود فروش و مبلغ دارایی حق استفاده (ناشی از اجاره مجدد اون دارایی) یکی از پیچیدهترین سناریوهای اندازهگیری در سرتاسر استانداردهای حسابداریه!!!! .
استاندارد پرکاربرد
در پایان، به این نکته مهم هم باید توجه کنید که، طبق استاندارد قبلی اجارهها (استاندارد 21) چون نیازی نبود در واحدهای اجارهکننده از بابت اجارههای عملیاتی، دارایی و بدهی شناسایی کنیم؛ اعلب حسابداران واحدهای تجاری مختلف، نیاز جدی به آموزش استاندارد اجارهها نمیدیدند. ولی طبق استاندارد 44 (بهجز اجارههای کوتاهمدت و اجاره داراییهای با ارزش پایین) همه اجارههای عملیاتی رو باید در صورت وضعیت مالی شناسایی کنیم. مثلا اگه دفتر مرکزی، انبار کالاها، یا محل کارخونه شرکت شما اجارهاییه، به احتمال 99% باید دارایی حق استفاده و بدهی این اجارهها رو در صورت وضعیت مالی شناساییش کنید. چون محتوای اقتصادی این اجاره در اغلب موارد کوتاهمدت نیست.
به همین دلیل، استاندارد 44 علیرغم اینکه استاندارد پیچیدهاییه، ولی جزو استانداردهای حسابداری پرکاربرد محسوب میشه؛ و حسابداران اغلب واحدهای تجاری باید اونو آموزش ببینن.
سادهترین راه آموزش برای پیچیدهترین استاندارد حسابداری لامزالاجرا در ایران
اگه دوست داری همه جزئیات و ابعاد مختلف این استاندارد پیچیده رو به راحتترین روش ممکن در قالب16 ویدئوی آموزشی (مجموعا به مدت 12 ساعت) همراه با دهها مثال عددی از منابع آموزشی معتبر دنیا آموزش ببینی به این دوره آموزشی مراجعه کن:
این دوره آموزشی، یکی از اپیزودهای مجموعه ویدئوهای آموزشی استانداردهای حسابداریه (اینجا) که در اون همه استانداردهای حسابداری ایران بطور کامل آموزش داده شده؛ و با تغییرات آینده استانداردها هم بطور رایگان بروز میشن. یعنی در صورت خرید این دوره جامع، دیگه نیازی به خرید آموزش تکتک استانداردها (از جمله، استاندارد 44) نداری. و به یه منبع آموزش دائمی و بروزشونده درباره استانداردهای حسابداری دسترسی پیدا میکنی:
دیدگاه خود را بنویسید