با لازمالاجراشدن ویرایش جدید استاندارد حسابداری 15 حسابداری سرمایهگذاریها از ابتدای سال 1405، یک مبحث جدید با عنوان «حسابداری مصونسازی» به ادبیات حسابداری ایران اضافه شد. در این نوشته میخواهم به زبان ساده و خلاصه توضیح بدهم، مصونسازی و حسابداری مربوط به آن چیست.
از روز پنجشنبه، 24 اردیبهشت 1405، ویدئوهای آموزشی جدید استاندارد حسابداری 15 حسابداری سرمایهگذاریها (تجدیدنظرشده 1404 - لازمالاجرا از 1405) شامل هشت ویدئو مجموعا به مدت حدود چهار ساعت به دورههای آموزشی استانداردهای حسابداری اضافه شد. دانشپذیران گرامی دورههای آموزشی استانداردهای حسابداری، در اولین اتصال دستگاه خود به اینترنت، به این ویدئوهای جدید دسترسی پیدا میکنند.
پیش از این (از سال 1380 تا 1404) استاندارد حسابداری 21 حسابداری اجارهها (مصوب 1379) برای حسابداری اجارهها لازمالاجرا بود. در استاندارد حسابداری 21، اجارهها به دو نوع اجاره سرمایهای و اجاره عملیاتی تفکیک شده؛ و حسابداری آنها از منظر واحدهای تجاری اجارهكننده و اجارهدهنده مقرر شده بود. ولی در استاندارد حسابداری 44، اجارهها به دو نوع اجاره تامین مالی و اجاره عملیاتی تفکیک شده است.
این تجدیدنظر با هدف پوشش حسابداری ابزارهای مشتقه، مانند قراردادهای آتی و بهبود الزامات مربوط به حسابداری سرمایهگذاریها انجام شده است. تغییرات اصلی استاندارد حسابداری 15 حسابداری سرمایهگذاریها (تجدیدنظرشده 1404) - نسبت به ویرایش قبلی - بدین شرح است: ...
این روزها به دلیل شرایط جنگی حاکم بر کشور و اختلالاتی که در اینترنت وجود دارد؛ گاهی پیش میاید که هنگام خرید، اتصال به درگاه بانکی آنلاین برقرار نمیشود. حتی درگاه بانکی متصل به فروشگاه ما هم که بهپرداخت ملت (وابسته به بانک ملت) است، و جزو بهترین و پایدارترین درگاههای پرداخت در ایران محسوب میشود، در پارهای موارد دچار اختلالات مقطعی میشود.
️شاید خیلی وقتها از خود پرسیده باشید؛️ یا از شما پرسیده باشند:️ «اصلا چرا اینهمه استانداردهای حسابداری مختلف و بعضا حتی متضاد داریم؟! چرا روشهای شناسایی، اندازهگیری، ارائه و افشای موضوعات و رویدادهای مختلف حسابداری یکسان نیست؟! اینهمه تفاوت در جزئیات برای چیست؟!...
طبق بند 33 استاندارد حسابداری 39 صورتهای مالی تلفیقی، واحد تجاری اصلی، در صورت احراز هر چهار شرط زیر، ملزم به ارائه صورتهای مالی تلفیقی نیست (یعنی میتواند تهیه کند؛ یا تهیه نکند):
1. واحد تجاری مزبور، واحد تجاری فرعی تماماً متعلق به واحد تجاری دیگر باشد یا واحد تجاری فرعی باشد که کمتر از 100 درصد مالکیت آن متعلق به واحد تجاری دیگر است و سایر مالکان آن، شامل مالکان فاقد حق رأی، از عدم ارائه صورتهای مالی تلفیقی توسط واحد تجاری اصلی مطلع شدهاند و با آن مخالفت نمیکنند؛
زمانی که واحد تجاری سرمایهگذاری، کنترل واحد تجاری دیگری را به دست میآورد، نباید واحدهای تجاری فرعی خود را تلفیق کند یا استاندارد حسابداری 38 (ترکیبهای تجاری) را بکار گیرد؛ بلکه باید سرمایهگذاری در واحد تجاری فرعی را به ارزش منصفانه اندازهگیری کند و تغییرات آن را در سود یا زیان دوره نشان دهد.
در ذهن بسیاری از حسابداران پرسشها و ابهامهای متعدد و متنوعی درباره آن نوع از صورتهای مالی که در متون حسابداری در ایران به عنوان «صورتهای مالی مجموعه» نامیده میشود؛ وجود دارد. هدف این نوشته، پاسخگویی به این پرسشها و ابهامها است.
دکتر محسن قاسمی دبیرکل پیشین انجمن حسابداران خبره ایران (از 1392 تا 1400)، سردبیر پیشین مجله حسابدار (از 1397 تا 1400)، مدیر اسبق امور ناشران بورس اوراق بهادار تهران (1385 تا 1389)، مدیر سرمایهگذاری اسبق کارگزاری بانک ملی ایران (1390 تا 1391)، و مدیر حسابرسی داخلی اسبق تامین سرمایه امین (از 1391 تا 1392) است. وی دانشآموخته حسابداری از دانشگاه علامه طباطبایی است، و بیش از بیست سال تجربه در زمینههای متنوع بورس، حسابداری، گزارشگری مالی و موضوعات مرتبط آنها دارد. از وی دهها مقاله، یادداشت، کتاب، و مصاحبه بر جا مانده است که فهرست کامل آنها به صورت متمرکز و یکجا در پیوستهای کتاب «انجمن حسابداران خبره ایران در آخرین دهه قرن؛ گفتگو با محسن قاسمی، دبیرکل انجمن (از 1392 تا 1400)» ارائه شده است. این کتاب به همت علی مجد در قالب گفتگویی تفصیلی در فروردین 1400 تنظیم و نسخه الکترونیکی آن با اجازه ناشر به صورت عمومی منتشر و در دسترس علاقهمندان قرار گرفته است (از اینجا دانلود کنید).
